Tổng quanThông tin nhanh
| Mục | Nội dung |
|---|---|
| Sinh | 1/9/1920, làng Kim Hoàng, xã Vân Canh, tỉnh Hà Đông (nay thuộc Hà Nội); làng nổi tiếng với tranh dân gian |
| Mất | 24/6/1988, Hà Nội |
| Đào tạo | Khoa Hội họa, Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, khóa XV (1941–1945), một trong những khóa cuối |
| Chất liệu chính | Sơn dầu; ngoài ra có gouache và đồ họa |
| Đề tài | Phố cổ Hà Nội, chèo, nông thôn, mỏ, chân dung, khỏa thân, tĩnh vật |
| Nơi ở – làm việc | Căn gác số 87 phố Thuốc Bắc, Hà Nội (nay là nơi trưng bày tác phẩm của ông và con trai) |
| Bạn học nổi tiếng | Dương Bích Liên, Nguyễn Tư Nghiêm, Nguyễn Sáng |
| Vinh danh | Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật (truy tặng, 1996) |
Dòng thời gianHành trình cuộc đời
1920
Sinh tại làng Kim Hoàng; lớn lên ở phố Hàng Thiếc, Hà Nội.1940
Vẽ Phố Hàng Phèn, thường được xem là tác phẩm đầu tiên của dòng "Phố Phái". Theo một nguồn, tranh từng được trưng bày ở Tokyo và bán được.1941 – 1945
Học Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, khóa XV.1946
Đoạt giải tại Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc.1947 – 1954
Tham gia kháng chiến, hoạt động mỹ thuật; 1952–1954 viết và minh họa báo ở Hà Nội. Tranh Hà Nội kháng chiến (1954).1956 – 1957
Giảng dạy tại Trường Mỹ thuật Hà Nội; năm 1957 là hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam, trở thành họa sĩ sáng tác.1960 – 1988
Giai đoạn chín của "Phố Phái" với các thời kỳ màu nâu, xám, xanh (xem bên dưới).1972
Bom Mỹ làm sập mái xưởng gác số 87 Thuốc Bắc, hư hại nhiều tranh.1980
Giải Nhất Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc.12/1984
Triển lãm cá nhân lần hai tại Nhà triển lãm Mỹ thuật, phố Ngô Quyền, gồm phố Hà Nội, chân dung, tĩnh vật, tranh trừu tượng.1988
Qua đời ngày 24/6.1996
Truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật.2008
Giải thưởng Bùi Xuân Phái – Vì tình yêu Hà Nội ra đời, do báo Thể thao & Văn hóa cùng gia đình họa sĩ khởi xướng, trao hằng năm.1/9/2019
Google Doodle tại Việt Nam kỷ niệm 99 năm ngày sinh.Phong cáchBa "thời kỳ màu" và cách vẽ
Theo Vietcetera, tranh phố của ông đi qua ba chặng màu. Đây là cách phân kỳ của một nguồn, các nhà phê bình có thể chia khác.
Thời kỳ nâu · 1960–1970
Gam nâu trầm, nặng, trầm lắng; mái ngói, tường cũ, cửa sổ đóng.Thời kỳ xám · 1970–1980
Gam xám, tiết chế; không khí Hà Nội thời chiến và bao cấp.Thời kỳ xanh · 1980–1988
Gam xanh sáng hơn, nhẹ hơn, đặc biệt sau 1975.Vẽ từ ký ức
Ông đi bộ khắp phố mỗi ngày nhưng không vẽ tại chỗ; tranh được dựng lại từ trí nhớ và cảm xúc, nên phố hiện lên như "tâm hồn" hơn là phong cảnh.Hình khối giản lược
Mái ngói, tường loang, cửa gỗ, hình người gầy và hơi biến dạng; nét đơn giản nhưng giàu chất thơ, chịu ảnh hưởng Ấn tượng Pháp mà vẫn rất Việt Nam.Chèo, chân dung, khỏa thân
Ngoài phố, ông vẽ nhiều về sân khấu chèo, chân dung và tĩnh vật. Lối vẽ giản dị, hơi biến dạng của ông ít "phổ biến" hơn bốn đề tài được đề cao thời đó (công, nông, binh, lãnh tụ).Tác phẩmMột số tác phẩm được nhắc tới
| Năm | Tên | Ghi chú |
|---|---|---|
| 1940 | Phố Hàng Phèn | Tác phẩm khởi đầu dòng "Phố Phái" |
| 1954 | Hà Nội kháng chiến | Sơn dầu |
| 1967–1968 | Đôi chèo; Sân khấu chèo; Trang điểm trước giờ diễn | Đề tài chèo |
| 1972 | Xe bò phố cổ; Phố cổ Hà Nội | Sơn dầu |
| 1980 | Chùa Phát Lộc | |
| 1981 | Phố vắng | |
| 1984 | Phố Hàng Mắm; Trước giờ diễn | Sơn dầu |
Họa sĩ Văn Dương Thành, người bạn và nàng thơ của ông, cho biết ông đã vẽ khoảng 300 bức chân dung bà, và nói: "Sẽ không còn họa sĩ nào như Phái trong một trăm năm nữa."— theo bài "The artist and his muse", VietNamNet
Ghi nhậnGiải thưởng
| Năm | Giải |
|---|---|
| 1946 | Giải, Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc |
| 1969, 1981, 1983, 1984 | Giải, Triển lãm Mỹ thuật Thủ đô |
| 1980 | Giải Nhất, Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc |
| Không rõ năm | Giải Triển lãm Đồ họa quốc tế Leipzig (Đức); Huy chương "Vì sự nghiệp Mỹ thuật Việt Nam" |
| 1996 | Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật (truy tặng) |
Di sảnẢnh hưởng đến ngày nay
"Phố Phái"
Cụm từ đã trở thành cách gọi Hà Nội cũ; câu "Phố Phái, gái Liên" nhắc hai họa sĩ Bùi Xuân Phái và Dương Bích Liên.Nhật ký
Nhật ký của ông được tập hợp trong Viết dưới ngọn đèn dầu, nhấn mạnh sự khiêm nhường và tiết chế trong nghệ thuật.Không gian lưu giữ
Tác phẩm có trong Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam và các bộ sưu tập tư nhân trong, ngoài nước; nhà 87 Thuốc Bắc là nơi trưng bày nhỏ.Giải thưởng và tên đường
Giải Bùi Xuân Phái – Vì tình yêu Hà Nội trao hằng năm; nhiều đường phố mang tên ông, ví dụ ở quận Nam Từ Liêm (Hà Nội), quận Hải Châu (Đà Nẵng).Thị trường
Tranh của ông được đấu giá quốc tế, ví dụ Woman and Horse (sơn dầu, 40,7 × 60,5 cm) bán được HK$163.800 tại Phillips Hồng Kông, ước tính HK$150.000–250.000.Lưu ý nguồn: ngày sinh–mất, thời kỳ màu và danh sách tranh lấy từ các bài báo và trang giới thiệu; một số nguồn khác nhau ở chi tiết nhỏ (ví dụ "Phố Hàng Phèn" 1940 trước khi vào trường mỹ thuật 1941). Nên đối chiếu thêm với tư liệu của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam khi dùng cho nghiên cứu chính thức. Trang này không dùng ảnh tranh của họa sĩ do vấn đề bản quyền.